1138 – MUÔN NẺO CHUYỆN QUÊ (QUẢ CHAY)

Xuất bản vào 14:49:53 20/03/2018


Quê nom thế nhưng rất ảo diệu cùng với bao nhiêu kỳ bí, thâm sâu… Ai cũng biết, cũng từng trải qua nhưng đếch ai nhớ, hoặc nhớ nhưng muốn cất giấu làm kỷ niệm cho riêng mình nên đếch muốn kể ra. Bắt đầu từ đây, mình sẽ vén cho cả nhà biết vì sao, đối với những người có quê ở quê ý, nhất là những người luống tuổi, già, người gần đất xa giời v.v. hễ cứ xểnh phát là ngồi thẫn thẫn thờ thờ, thương thương nhớ nhớ. Hễ mở miệng là, nhắc đến cố quê… Ấy là vì đâu ? Là vì những cái này đây:

1. CHAY

Quả chay đối với người thành phố (cả người lớn) đôi khi là xa, hoặc rất xa lạ. Thế nhưng, với đám trẻ con quê (đám trẻ ngày trước ý, chứ đám bi giờ không tính) thì chẳng đứa nào lạ lẫm gì.

 

 

Vào những ngày hè, cùng với ổi, sung, thị… chay là thứ trái cây rất được đám trẻ con và thanh niên gái cực yêu thích. Những trưa nắng gắt chúng bạn thường tụ tập dưới gốc tre, đầu ngõ đùa giỡn, nghịch ngợm, huyên náo cả làng… chúng chỉ bỏ đi, trả lại không gian yên tĩnh khi có đứa nào trong bọn kêu lên “Ố bọn bay ơi, cây thị nhà bà Lơ chín rồi…” hoặc “Sáng tao thấy cây chay nhà ông Cường Hồng có quả chín” v.v. Vâng, chỉ có thế thì cái đám đông đương huyên náo kia mới lặng ngắt như tờ. Và cũng chỉ cần thế, cả bọn kéo đi khắp làng xem nhà ai có cây chay, quả thị chín để vặt trộm.

Theo như mình thấy, chay là một loại cây có thân cao lớn. Ở ngoài Bắc thế nào thì mình không biết chứ ở miền Trung, quê mình, cây chay cũng hơi hơi hiếm, ít nhà trồng. Tìm hiểu thấy trong sách vở nói chay là một cây được dùng làm thuốc trong Y học cổ truyền. Chay có nhiều tác dụng vừa dùng trong y học, vừa dùng để lấy gỗ che mát, lấy vỏ cốt để ăn trầu, làm thức ăn cũng rất ý nhị và đậm chất thôn quê.

Theo sách vở: Cây chay thường cao khoảng 15m, thân cây thẳng, nhẵn, màu xám, cành nhiều, tạo thành tán lớn. Cành non có phủ lông ngắn màu hung. Lá cây to, mọc so le, hình bầu dục, dài khoảng 10cm, rộng khoảng 5cm, nổi rõ gân. Lá màu xanh sẫm, mặt dưới của lá có phủ lông ngắn. Hoa mọc đơn độc ở nách lá, có hoa đực và hoa cái. Chay ra hoa vào cuối xuân – khoảng tháng 3, tháng 4, Quả mọc thành chùm xinh xắn, mịn màng lông tơ, đến cuối hè thì trái chín vàng ươm (khoảng tháng 7 – 9), có năm chay cho quả hai lần, còn gọi là chay chiêm. Quả chay khi chín màu vàng, ruột hồng có mùi thơm vị chua thanh, ngòn ngọt rất ngon.

Chay là giống quả lắm nhựa. Khi hái, nếu không để ý áo quần có thể dính nhựa của chay thì chỉ có nước vứt áo hoặc dùng để đi chăn trâu, bứt cỏ chứ không thể dùng đến lớp hay đi cua gái được.

 

 

Công dụng của quả chay:

– Chay là vị thuốc Bắc: Quả và rễ còn có thể dùng để làm thuốc chữa các chứng nóng phổi, ho ra máu, chảy máu mũi, đau họng, kém ăn, dùng quả chay ăn hoặc ép lấy nước uống quanh năm, giúp trẻ nhỏ gầy yếu ăn ngon, người già bớt đau lưng, mỏi gối…

– Chay dùng nấu ăn:

Với người dân quê, khi hái chay từ trên cây xuống phải ngâm ngay vào chậu nước gạo, sau đó thái mỏng lát để tiện cho việc chế biến. Chay có thể phơi khô dùng dần.

+ Nấu canh chua, luộc rau muống: Giống như quả sấu ngoài các tỉnh phía Bắc, ngày hè người dân quê thanh Hóa chúng tôi thích nhất chay dầm nước rau muống luộc, Rau muống luộc chín, vớt ra rồi thả trái chay vào, nấu cho chín. Phải nhớ là không nên cho chay và rau vào cùng lúc vì sẽ làm cho rau chuyển sang màu đỏ quạch. Ăn mỗi rau với nước canh thôi cũng khiến rất đưa cơm.

+ Kho cá: Quả chay kho cá thì cần cầu kỳ hơn. Quả chay thái lát trải đều xuống đáy nồi. Xếp lần lượt một lớp cá, một lớp chay, thêm riềng, sả, ớt, hạt tiêu, nước hàng (kẹo đắng), phủ thêm một lớp chay lên trên cùng. Đổ xâm xấp nước vào nấu đến khi trong nồi còn sền sệt thì bắc ra. Đảm bảo nồi cá kho đã thơm ngào ngạt. Cá kho với quả chay đặc biệt khi bao nhiêu cái béo, cái ngon của cá ngấm cả vào lát chay. Xới bát cơm nóng, nhẩn nha thêm vài lát chay kho cá, thấy cái mằn mặn, chua chua, béo ngậy trong lát quả quen, mới thấy cái ngon đâu phải đến từ những thứ cao lương mĩ vị.

 

 

– Dùng thay thuốc ăn trầu: Chay có vị chát dùng kết hợp với vôi để ăn trầu tạo ra chất nước khiến cho môi người ăn đỏ quạnh, rất tươi.

– Chạy còn thường được dùng làm món quà quê cho những người con tha phương, xa xứ… Đối với đám người giàu có sống tha hương, mỗi lần có người dưới quê lên thăm mà cho quả chay… thực tình còn quý hơn cả cân thịt bò. Nhìn thấy quả chạy, như thấy lại tuổi ấu thơ; nhìn thấy quả chạy không chỉ tứa ước miếng mà còn ứa nước mắt khi nhớ đến bà, nhớ đến người mẹ quê đương bỏm bẽm nhai trầu…

Thọ Hạc cổ thành, ngày 20.3.2018
Quêchoa Thanhhóa




Câu lạc bộ Thái Cực Quyền Công Viên Gia Định - Số 3 đường Hoàng Minh Giám, P. 3, Q. Gò Vấp, TP. HCM