1250 - Về Thanh Hóa - Thăm Lăng Mộ Tướng Quân Thiều Thốn

Có một số bạn hễ mở mồm là nói xấu người dân Thanh Hóa, mở mồm là bảo Thanh Hóa nọ kia… Mình nghĩ những suy nghĩ ấy chắc là của mấy bạn lệch mắt, thong manh hoặc giả lãng tai, khiếm thính, méo miệng, sứt môi, rốn lồi v.v. mới nói thế.

Xin khẳng định, người Thanh Hóa không như các bạn nghĩ, người Thanh Hóa tốt lắm. Đây này:

– Viết về xứ Thanh, sách “Đại Nam nhất thống chí” do vua Thành Thái giao nhóm sử gia Cao Xuân Dục, Lưu Đức Xứng, Trần Xán “trùng tu” biên soạn nhận xét con người Thanh Hóa: “Kẻ sĩ ưa chuộng văn học, đời nào cũng có anh tài; (con người) phóng khoáng, lỗi lạc, có nhiều tiết khí (tiết nghĩa, khí phách) cũng là nhờ được thanh tú của non sông”.

– Sách “Nhất thống Chí” của nhà Thanh (Trung Quốc) lại ghi: “Người ở Ái Châu (Thanh Hóa) cao điệu mà thích điều nghĩa”.

– Viết về đất Đông Sơn (Thanh Hóa), về người họ Thiều chúng tôi, sách “Đại Việt Sử Ký Toàn Thư” ghi:

Thiều Thốn (1326 – 1380) người xã Thọ Sơn, tổng Thanh Khê nay là làng Nhuận Thạch, xã Đông Tiến, huyện Đông Sơn, Thanh Hóa, làm quan nhà Trần. Thiều Thốn là người không những góp công sức to lớn trong việc giữ yên cơ nghiệp nhà Trần (làm quan trải qua các đời Trần Dụ Tông, Trần Nghệ Tông, Trần Duệ Tông)… mà còn có công rất lớn trong việc phòng thủ đất nước, giữ yên bờ cõi, giúp nhân dân an cơ lập nghiệp, tạo đà phát triển tránh sự nhòm ngó của ngoại bang, được vua Trần Dụ Tông phong “Khai quốc công thần, Phụ quốc Thượng tướng công, kiêm Kim Ngô vệ Phò mã Đô úy Thượng trụ quốc”.

Trong lịch sử vua chúa triều Trần, Thiều Thốn là người ngoại tộc được triều Trần không những tôn kính mà còn được Trần Dụ Tông gả công chúa Trần Thị Ngọc Chiêu, một trong những “đặc cách” hiếm có của giới quý tộc triều Trần (điều đó cho ta thấy đức độ và tài năng của đức Thiều Thốn to lớn như thế nào).

Sau khi mất, đức Thiều Thốn được vua sắc phong “Thượng đẳng phúc thần Đại vương”, lại lệnh cho nhân dân các Tổng thuộc phủ Thiệu Hóa lập đền thờ quanh năm hương khói. Hiện nay, ngoài đền thờ chính ở núi Đào Sơn (thôn Nhuận Thạch, xã Đông Tiến, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa), còn có đền thờ Nghè Tam Tổng (làng Triệu Tiền, xã Đông Tiến, huyện Đông Sơn, Thanh Hóa) và tại nơi khi xưa đức ông làm Phòng Ngự sứ (tại Đông Bình, Lạng Giang) vì cảm ân đức trời bể của ông, nhân dân vùng biên ải Lạng Giang cũng lập đền thờ, quanh năm tế lễ.

Vào năm 2016 được sự đồng ý và hỗ trợ của Nhà nước, con cháu dòng họ Thiều trong cả nước cùng với các tổ chức, cá nhân (trong nước và nước ngoài), nhân dân địa phương đã tự nguyện đóng góp tiền của để đầu tư tu bổ, tôn tạo xây dựng lại toàn bộ nhà thờ bằng gỗ lim, bậc tam cấp, sân chầu, ban thờ mẫu, nhà bia, lầu hóa vàng mã, đuốc chuông, xây dựng hệ thống điện cao áp, mở rộng khu di tích, dựng cột cờ trước sân đền và trên đỉnh núi Đào. Công trình mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống, diện tích công năng sử dụng phù hợp với việc tế lễ, xứng tầm di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, không những đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh của nhân dân mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc.

– Trong lịch Triều Hiến Chương Loại Chí, phần “Bề tôi tiết nghĩa” có ghi về 02 nhân vật cùng là bề tôi nhà Lê, cùng là Tiến sĩ, cùng là đại thần vâng mệnh vua đi sứ TQ. Một người họ Thiều quê Thanh Hóa và người kia họ Trương quê Hải Dương:

1. Trương Phu Duyệt: Ông người ở Kim Đâu, Thanh Miện (Hải Dương). Năm ông 30 tuổi đỗ Chánh Tiến sĩ khoa Ất Sửu (1505) đời Đoan Khánh. Vâng mệnh đi sứ, làm đến chức Thượng thư Bộ Lại. Mặc Đăng Dung cướp ngôi, thấy ông là Đại thần bắt thảo chiếu nhường ngôi. Ông trương mắt thét: “Thế là lẽ gì?” Rồi không chịu viết nên bị bãi về làng. Ông không nghe ngụy Mạc được khen tiết nghĩa.

2. Thiều Quy Linh: Thiều Quy Linh ở Y Xá xã, huyện Đông Sơn (Thanh Hóa), năm 27 tuổi đỗ Chánh Tiến sĩ khoa Ất Sửu (1505) đời Đoan Khánh, làm đến Tả Thị lang Bộ Lại, vâng mệnh đi sứ. Khi về nghe tin Mạc đã tiếm ngôi, ông chửi mắng hết lời. Về đến cầu Lung Nhĩ, đâm đầu xuống sông chết.

Trong gia phả dòng họ viết về đức ông Thiểu Quy Linh như sau:

Vào triều vua Lê Uy Mục niên hiệu Đoan Khánh (Ất Sửu năm 1505) có đức ông Thiều Quy Linh tên húy là Lãng, tự là Trực Lương (cháu đời thứ 6 của đức Thiều Thốn, người làng Y Xá, nay là xã Đông Văn, huyện Đông Sơn, Thanh Hóa) thi đỗ Đệ Nhị giáp tiến sĩ làm quan đến chức Lại Bộ Thị Lang kiêm Lễ Bộ Tham tri, Thượng thư – Thọ Xuyên Hầu. Vào triều vua Lê Chiêu Tông đức Thiều Quy Linh được sung chức Bồi Tòng tả thị lang sang sứ bên Trung Quốc. Khi về đến cầu Long nhĩ, sông Nhị Hà (sông Hồng bây giờ) nghe tin Mạc Đăng Dung bắt và giết chết vua Lê Chiêu Tông (năm 1526), phế truất Cung Hoàng tự lên ngôi lập ra nhà Mạc. Đức ông khóc lóc tiếc thương cho cơ nghiệp nhà Lê đồng thời chửi bới ngụy Mạc hết lời sau đó nhảy xuống sông Nhị Hà tuẫn tiết. Niên hiệu Thành Thái năm thứ 2 (1890), nhà Nguyễn vì tôn kính gương tuẫn tiết của bậc trung thần bèn sắc phong đức Thiều Quy Linh là “Lại Bộ Thượng Thư Tiết Nghĩa Tôn Thần”, gia phong “Quảng Ý Dực Bảo Trung Ương Thượng Đẳng Thần” lệnh cho dân lập đền thờ quanh năm cúng tế nhằm xiển dương gương sáng của các bậc trung thần hết lòng vì xã tắc (nhà thờ trước ở xóm Quang thuộc Y Xá xã. Sau Cách mạng văn hóa đã bị đập bỏ hiện chỉ còn sót lại một số dấu phế tích).

Xét 02 nhân vật trong “Bề tôi tiết nghĩa” của Lê Huy Chú viết, thấy cùng là Tiến sĩ, cùng là bề tôi nhà Lê nhưng người Đông Sơn (Thanh Hóa) thẳng thắn, quả cảm… hơn hẳn người xứ khác nhiều hi ?!

Về xứ Thanh, bạn không chỉ được biết về những danh lam thắng cảnh tuyệt đẹp như Lăng tướng công Thiều Thốn, như biển Sầm Sơn, hòn Trống Mái, đền Bà Triệu, cầu Hàm Rồng một thời khói lửa, niềm tự hào của cả dân tộc, Sài Khao, Mường Lát v.v. mà còn có nhiều sản vật cực ngon, hễ hả mồm ra là không thể nào ngậm được nữa, ăn miết tỉ như: bánh răng bừa, bánh gai, chả tôm, bánh cuốn, gỏi cá nhệch, Ốc mút chùa Thanh Hà, mắm tép, nem chua…

Về Đông Sơn, Thanh Hóa, bạn mới cảm nhận được đầy đủ về con người của mảnh đất Đông Sơn nói riêng và Thanh Hóa nói chung, ấy là những người dân quê chân chất, trọng nghĩa, trọng tình, hết lòng vì bạn bè.

Hãy một lần đến với Thanh Hóa để hiểu sâu hơn về đất nước và con người.. xứ Thanh bạn nhá !

Tp.Thanh Hóa, 20.8.2018
Quêchoa Thanhhóa.