1067 – NGUỒN GỐC HỌ THIỀU TRUNG QUỐC & HỌ THIỀU Ở VIỆT NAM

Xuất bản vào 13:22:12 29/12/2017


(中国韶姓和越南韶姓的起元)
 
Trong 553 họ của người Trung Quốc (được liệt kê trong sách Bách Gia Tính, sách được cho do người đời Bắc Tống sáng tác), Họ Thiều được xếp thứ 260 và được cho là có nguồn gốc ở Thái Nguyên tức tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc ngày nay.
 
Trang Từ điển bách khoa Trung Quốc (chinabaike.com) lại cho rằng có 02 giả thuyết về nơi xuất phát cũng như nguồn gốc, ý nghĩa của chữ Thiều (韶) trong cụm từ họ Thiều.
 
Nguồn gốc lịch sử:
 
Theo chinabaike.com, sự ra đời và hình thành dòng tộc họ Thiều ở TQ có 2 giả thiết như sau:
 
1). Xuất phát từ bộ tộc Hữu Ngu「有虞」, lấy tên một khúc nhạc đặt làm tên Họ
 
Họ Thiều có nguồn gốc từ bộ lạc lạc Hữu Ngu một trong những liên minh các bộ lạc mạnh nhất trong thời thượng cổ, bộ lạc này do Đế Thuấn (舜) làm thủ lĩnh.
 
Trong “Cổ đại điển tịch) ghi: Vua Thuấn nguyên có tên là Trọng Hoa, người Ký Châu (thời bấy giờ, Ký Châu bao hàm 3 tỉnh gồm Hà Bắc, Sơn Đông và Sơn Tây), là hậu duệ đời thứ 7 của Chuyên Húc (vị vua trong thời thượng cổ) từ đời ông nội về sau đến Thuấn đều như người bình dân. Mẹ Thuấn tên Ốc Đăng (握登) là người rất hiền đức sinh Thuấn ở Diêu Khư nhưng mất sớm, cha là Cổ Tẩu (瞽叟) lấy vợ khác sinh người em tên Tượng (象). Thuấn bản tính hiền lành, nhân hậu, dù bị mẹ con Tượng và cả Cổ Tẩu đối xử không tốt, nhiều lần tìm cách hãm hại, muốn giết chết ông nhưng Thuấn vẫn một mực hiếu thuận, giữ đúng đạo làm con. Danh tiếng Trọng Hoa được người trong bộ lạc nể phục nên khi trưởng thành, Thuấn được bầu làm thủ lĩnh bộ lạc. Thuấn đem bộ lạc quy phục Đế Nghiêu và được Đế Nghiêu gả cho hai người con gái là Nga Hoàng và Nữ Anh, đồng thời tặng cho lương thực và rất nhiều bò dê gia súc.
 
Bộ lạc Hữu Ngu dưới sự lãnh đạo của Thuấn ngày càng hùng mạnh, trở thành một trong những trụ cột chính trong liên minh các bộ lạc dưới quyền quân chủ của Đế Nghiêu. Khi Đế Nghiêu già yếu, Thuấn được Đế Nghiêu nhường ngôi vị quân chủ của liên minh các bộ lạc. Ông đặt thủ đô của liên minh tại Bồ Phản (蒲阪), Sơn Tây hiện nay). Từ đó, ông thường được gọi là Đại Thuấn (大舜) hay Ngu Thuấn (虞舜).
 
韶(Sháo)姓源出有:
 
1、出自有虞氏,以乐曲名为氏。上古舜为部落首领时,他的乐官作了一首名叫《韶》的曲子,优美动听《论语》中记载,孔子曾在齐国听了《韶》乐,“三月不知肉味”。舜臣乐官的后代子孙以其祖上所作曲名为姓,称韶姓。望族居于太原郡,就是今天的山西省太原市。
據古代典籍記載舜是冀州人(當時的冀州,包含今河北、山東、山西省),帝顓頊的七世孫,自六世祖窮蟬起都是平民。他的父親瞽叟是個盲人。瞽叟的妻子握登在姚墟生下了舜。
其國號為「有虞」。帝舜、大舜、虞帝舜、舜帝皆虞舜之帝王號,故後世以舜簡稱之。
 
Tương truyền, dưới trướng của Thuấn có vị nhạc quan đã sáng tác ra một khúc nhạc gọi là nhạc thiều (韶). Nhạc thiều là khúc nhạc cực kỳ ưu mỹ, nghe nhạc thiều có thể làm lay động, chuyển hóa lòng người. Theo sử sách, khi tấu nhạc thiều thì ngay đến muông thú cũng reo vui, phượng hoàng xà xuống mái nhà nhảy múa… Nhạc thiều là khúc nhã nhạc thường chỉ được tấu trong những dịp trọng đại như tế cáo trời đất, trong đàn xã tắc… của triều đại Hữu Ngu 「有虞」.
 
Để tưởng nhớ tổ tông, con cháu của vị nhạc quan bèn lấy chữ “Thiều”, tên khúc nhạc do tổ tiên sáng tác làm họ. Họ Thiều ở Trung Quốc, đặc biệt ở Sơn Tây, Hà Bắc có nguồn gốc xuất phát từ câu chuyện này.
 
Liên quan đến nhạc thiều, trong “Luận Ngữ”( 論語) có đoạn kể lại chuyện đức Khổng Tử khi sang nước Tề, được người nước Tề tấu cho nghe khúc nhạc Thiều như sau:
 
“子在齊聞韶, 三月不知肉味, 曰: 不圖為樂之至於斯也” – Tử tại Tề văn Thiều, tam nguyệt bất tri nhục vị, viết: Bất đồ vi nhạc chi chí ư tư dã.
 
Nghĩa là:
 
Khổng Tử ở nước Tề nghe nhạc Thiều (nhạc của vua Thuấn sáng tác), xúc động quá đến nỗi ba tháng không thèm không còn màng đến mùi thịt, bảo: Không ngờ nhạc tác động, chuyển hóa được cả ý thức của con người như vậy.
 
Sách Luận Ngữ (bộ sách ghi lại những lời nói, bài giảng của Khổng Tử 孔子 cùng một số đệ tử của ngài. Sách do đệ tử của Khổng Tử và các đệ tử đời sau biên chép) cũng chép rằng ngài (Đức Khổng Tử) thích nhạc Thiều hơn cả các loại nhạc khác, theo ngài: “Nhạc Thiều đẹp và êm. Điệu múa của vua Vũ đẹp mà không êm”. Và giải thích, nhạc Thiều êm vì lòng “nhân” của vua Thuấn. Điệu múa của vua Vũ vương không êm vì tiếng nhạc nhắc lại chiến công lập quốc… trong khi đó Khổng Tử lại chủ trương hiếu hòa hơn hiếu chiến. Đây cũng chính là nguyên nhân sau này trong văn Miếu, khi làm lễ chỉ dùng Văn vũ sinh với ống thược và lông trĩ chớ không dùng Võ vũ sinh với mộc và búa.
 
上古时候,舜帝是著名的氏族首领,他的部落里面有人作了一首曲子,叫作“韶”乐,非常动听。这一首曲子,当时就光为流传,后来到了春秋时代还有人能演奏。有一次孔子到齐国去,听到齐王的乐师演奏这首韶乐,觉得美妙无比,被深深地吸引注了,竟然“三月不识肉味”。创作这首韶乐的乐官的后代,以这首韶乐为荣,于是有的以韶作为姓氏,称为韶姓的最早起源。
 
2). Có nguồn gốc từ Việt (tên riêng của tỉnh Quảng Đông) Bắc – Thiều Châu, lấy địa danh làm họ
 
Sách “Hoàn vũ ký” ghi: Ở Thiều Châu (Quảng Đông TQ) có quần thể núi đá gọi là Thiều Thạch. Núi Thiều thạch nằm ở phía bắc huyện Khúc Giang, tỉnh Sơn Đông, là một kỳ quan thiên nhiên, thế núi quanh co kéo dài về phía đông với tất thảy có 36 khối đá lớn với hình thù kỳ dị.
Thiu-Thch-3.jpg - 56.58 kB
Núi Thiều Thạch – Quảng Đông, TQ
 
Tương truyền cách nay 4000 năm, thánh quân Ngu Thuấn trong một lần tuần du Nam phương từng đến nơi ấy. Ngài trèo lên núi Thiều Sơn tấu nhạc Thiều. Ngọn núi nơi ngài tấu nhạc nhân vì đấy mới có tên kêu là núi Thiều Thạch. Họ Thiều là những cư dân đầu tiên ở địa phương này, lấy địa danh tên núi làm họ gọi là họ Thiều.
 
Sách “Tính Uyển” (Họ của người TQ) viết: Ở Khai Phong cũng có họ Thiều, đây là họ có nguồn gốc từ Thái Nguyên (Sơn Tây TQ) di cư đến.
 
2、韶姓还有另一支,起因是以地名为姓。
 
发源于粤北韶州 (粤北粤北指广东省北部地区,包括韶关市所辖南雄市、始兴县、仁化县、乐昌市、乳源瑶族自治县、曲江区、翁源县、新丰县、浈江区、武江区等10个县(市、区)和清远市所辖连州市、连南瑶族自治县、连山壮族瑶族自治县、阳山县、英德市、佛冈县、清新区、清城区等8个县(市、区),以地名为氏。现在广东省的曲江、乐昌、仁化、乳源、翁源、英德六县,自隋代以来,称为韶州,我国的韶氏便发源于这个地方。根据《寰宇记》所记载,韶州这个地方有韶石,早在4000多年以前,圣君虞舜曾在南巡时到过这里,登韶山奏韶乐,因此得名。所谓韶石,是广东省曲江县北方的一个自然奇观,迤逦而东,共有36块奇形巨石,韶州因韶石而得名,古代的当地先民又以地为姓氏而姓韶。
据《姓苑》云:“开封有此姓,望出太原。”古代有地名叫韶州大约就在现在河南省开封一带,那里的人以居住地的名为姓氏,世代相传,是韶姓的另一个来源。
Thiu-Thch.jpg - 68.46 kB
 
Gia Tộc Danh Nhân:
 
Các nhân vật lịch sử người họ Thiều ít thấy sử sách ghi chép. Tại “Sử tịch” thấy có ghi lại một người họ Thiều tên Thiều Hộ như sau:
 
Thiều Hộ là người Kỳ Sơn, tỉnh Thiểm Tây làm quan trong triều nhà Minh niên hiệu Hồng Vũ. Thời bấy giờ, nhà Minh vừa lấy được thiên hạ từ nhà Nguyên nên mọi việc triều chính còn rất lộn xộn, rối rắm. Thiều Hộ làm quan, ông hết lòng tận tâm tận lực vì công việc, liêm chính vô tư. Ông giải quyết mọi sự đều công bình, nhanh chóng, chính xác… nên được nhân dân nhiệt liệt tán dương. Tiếng lành đồn đến triều đình, xét thấy ông vì tính tình cẩn trọng, đức độ cung kính, làm quan thanh bạch nên được Bộ Hộ đề bạt giữ chức Tinh Sơn Điển sử (Một chức quan chủ quản coi việc biên chép sử), về sau lại đề bạt giữ chức Án sát thiêm sự.
 
家族名人 历史名人:
历史上的韶姓名人比较少见,故在史籍上记载不多:
韶 护:陕西省岐山人,明朝官员,在洪武年间做朝廷的官。那时明朝刚取得天下,好些事情都有待人们从头做起。韶护为官。非常用心尽力,力求办好办快,当时人们都赞扬他,朝廷于是升了他的官职。后以勤恪敏达、事无凝滞而由户部主事改任星山典史,继又擢升为按察佥事。
 
Như vậy, sơ bộ có thể kết luận họ Thiều ta có nguồn gốc từ Thiều Châu (Gia phả đều ghi như vậy) tức chính là ở Thiều Thạch Sơn, thuộc tỉnh Quảng Đông Trung Quốc ngày nay. Và cũng theo giả thiết trên thì có lẽ họ Thiều ở Thiều Châu xuất phát từ bộ tộc Hữu Ngu của đế Thuấn xưa kia (chỉ là ý kiến cá nhân, chủ quan phỏng đoán).
 
Tp.HCM, ngày 30.12.2016
Thiều Sơn_Shaolaojia (dịch và biên tập từ nhiều nguồn tài liệu).
 
Ghi chú: Tài liệu này được dịch ra từ các trang Wikipdia, chinabaike… tiếng Trung viết về lịch sử dòng họ Thiều ở Trung Quốc.



Câu lạc bộ Thái Cực Quyền Công Viên Gia Định - Số 3 đường Hoàng Minh Giám, P. 3, Q. Gò Vấp, TP. HCM